Osoby niepełnosprawne stanowią około 6% ogółu pracujących, przy czym mężczyzn w tej grupie jest trochę więcej niż kobiet. Sytuacja pracowników dotkniętych pewnymi dysfunkcjami jest cięższa niż osób pełnosprawnych. Wynika to nie tylko z wysokiej stopy bezrobocia, ale również z mentalności polskich pracodawców. Ludzie bardzo często postrzegają niepełnosprawnych jako niepełnowartościowych pracowników, o niewystarczających kwalifikacjach i niskiej wydajności. Jako problem opisywane są również ograniczenia fizyczne i umysłowe jakie dotykają reprezentantów tej grupy.

Aktywność zawodowa osób niepełnosprawnych jest ponad trzy razy niższa niż wynosi ten współczynnik dla ogółu Polaków, przy czym częściej pracują mężczyźni i mieszkańcy terenów wiejskich. Inwalidzi znajdują zatrudnienie przede wszystkim w sektorze prywatnym, a ponad połowa pracuje w niepełnym wymiarze. Ich sytuację utrudnia fakt, że na jedną ofertę zatrudnienia przypada, w zależności od roku, od kilku do kilkudziesięciu poszukujących pracy. Szanse znalezienia pracy są więc stosunkowo ograniczone, a 1/5 i tak stanowią propozycje dorywczego zatrudnienia, czyli dostarczającego krótkotrwałych i raczej niewielkich dochodów.

Zatrudnienie osób niepełnosprawnych jest zależne od sektora. Najdogodniejsze warunki występują w usługach, czyli między innymi w handlu, hotelarstwie, restauratorstwie, edukacji, ochronie zdrowia, komunikacji, finansach, ubezpieczeniach czy usługach biurowych. W branżach tych o wiele łatwiej tworzyć miejsca pracy dla osób z ograniczeniami fizycznymi czy umysłowymi, niż w przemyśle lub rolnictwie. Dogodnym wyjściem z sytuacji jest dla takich osób możliwość aktywności zawodowej w domu, lub takiej która nie wymaga poruszania się. W związku z tym, chałupnictwo i telepraca są dość popularnymi rozwiązaniami.

Specjalnie z myślą o ludziach niepełnosprawnych został stworzony chroniony, zwany inaczej zamkniętym, rynek pracy. Nie występuje na nim konkurencja pomiędzy osobami zdrowymi a inwalidami, co stawia tych drugich w znacznie dogodniejszej sytuacji niż na rynku otwartym. Środowisko pracy dostosowywane jest do psychofizycznych możliwości zatrudnionego, który w innych warunkach nie jest w stanie wydajnie i efektywnie pracować. Niestety, jak pokazuje rzeczywistość, większość niepełnosprawnych pracowników nie przechodzi nigdy z form zatrudnienia chronionego do normalnego. Wynika to z obawy przed niepowodzeniem i trudnościami, utraty świadczeń przysługujących z tytułu zatrudnienia w zakładzie pracy chronionej, niechęci pracodawców do tracenia pracowników oraz bezrobocia. Wyróżnia się następujące formy zatrudnienia chronionego: nakładcze, na stanowiskach pracy chronionej w zwykłych zakładach pracy, w spółdzielni inwalidów, oraz w zakładach pracy chronionej.

Okrutna rzeczywistość sprawia, że osoby niepełnosprawne napotykają rozliczne bariery ze strony pracodawców i środowiska pracy. Przede wszystkim pracodawcy obawiają się kłopotów, które mogą wyniknąć z powodu zatrudnienia inwalidy. Boją się niskiej efektywności pracy czy też niewłaściwego wywiązywania się z obowiązków. Minusami są także biurokracja i sformalizowany system otrzymywania dotacji na dostosowanie miejsca pracy do potrzeb konkretnego pracownika. Czynnikiem powstrzymującym od zatrudniania osób niepełnosprawnych jest również ochrona prawna, która utrudnia zwolnienie takiej osoby. Wreszcie sprzeciw współpracowników czy też opór związków zawodowych chroniących swoich członków, odgrywają znaczącą rolę.

Kwestię pracy osób dotkniętych dysfunkcjami reguluje ustawa z 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Wprowadza ona trzy stopnie niepełnosprawności : lekki, umiarkowany oraz znaczny.

Anna Wroniszewska

 SłabyŚwietnyOcena ogólna: