Powrót na rynek pracy po przerwie związanej z urodzeniem dziecka, czy też samo rozważanie decyzji o powrocie, dla większości kobiet jest sytuacją wywołującą stres. Wiele z nich zadaje sobie pytania:

• W jaki sposób zorganizować opiekę nad dzieckiem?
• Jak moje dziecko zniesie rozłąkę?
• Jaki typ opieki jest najlepszy: żłobek, przedszkole, babcia czy niania?
• Jak zostanę  przyjęta przez pracodawcę i współpracowników?
• Co stanie się, jak moje dziecko zachoruje i jak zareaguje pracodawca kiedy wezmę zwolnienie lekarskie?
• Kto mi pomoże w realizacji codziennych obowiązków?

Powyższe pytania odzwierciedlają trudności, z jakimi musi uporać się kobieta łącząca rolę matki z rolą pracownika. Przyjrzyjmy się zatem najnowszym wynikom badań „Mama w pracy – społeczne uwarunkowania procesu powrotu kobiet na rynek pracy po przerwie związanej z wychowaniem dziecka”, zrealizowanych przez firmę HRP, w których kobiety wypowiadały się na temat trudności jakie napotykają oraz ułatwień, jakie pomogłyby im w godzeniu sfery rodzinnej z zawodową.

Brak odpowiedniej opieki instytucjonalnej

Największą trudność w łączeniu pracy zawodowej z obowiązkami domowymi stanowi zapewnienie odpowiedniej opieki dziecku. Kobiety wyrażają przekonanie, że tylko matka jest w stanie najlepiej opiekować się swoim maleństwem, co wywołuje w nich lęk, że inne osoby nie będą w stanie podołać temu zadaniu.  Uczestniczki badania podkreślały silną więź, jaką mają z dziećmi oraz trudność z jaką przychodzi im każde rozstanie.

Młode mamy - w większości przypadków - nie biorą pod uwagę posłania pociechy do żłobka, ponieważ w ich opinii żłobek to instytucja, która nie jest w stanie odpowiednio sprawować opieki nad niemowlakami czy małymi dziećmi. Te z nich, które musiały oddać  dziecko do żłobka, podkreślają, że była to dla nich bardzo trudna decyzja, którą „odchorowały psychicznie”. Niechęć do żłobków może być spowodowana wzrostem świadomości kobiet na temat potrzeb niemowląt i małych dzieci, a także rozpowszechnienia wyników badań psychologicznych mówiących o tym, że dla przyszłego rozwoju człowieka najważniejsze są trzy pierwsze lata życia i kontakt z rodzicami.  Dlatego kobiety obawiają się, że  ich nieobecność może odbić się niekorzystnie na  rozwoju dziecka.

Lepszą renomę mają przedszkola, które - co podkreślano - wspomagają rozwój intelektualny  pociech, uczą współpracy z innymi dziećmi oraz samodzielności. Jednak ich niedostateczna liczba powoduje, że placówki te stosują rozmaite kryteria, aby zdecydować która rodzina - w pierwszej kolejności - powinna mieć zagwarantowane przyjęcie dziecka. Pierwszeństwo mają samotni rodzice, następnie rodziny, w których oboje małżonków pracuje, a na końcu dzieci kobiet pozostających bez pracy. I tu „koło się zamyka”. Nie mogąc oddać dziecka do przedszkola, nieaktywne zawodowo kobiety, nadal pozbawione są szansy na powrót na rynek pracy.

Okazuje się, że w świetle przeprowadzonych badań największą akceptacją wśród kobiet cieszy się opieka sprawowana przez babcie. Uczestniczki badania zwracają uwagę na komfort psychiczny, świadomość, że dziecku nic się nie stanie, a także na fakt, że pomoc własnej matki lub teściowej można dostosować do godzin swojej pracy. Niestety, nie wszystkie kobiety mogą z niej korzystać.

Nieelastyczny system pracy

Kolejnym problemem dla kobiet jest to, czy poradzą sobie z łączeniem obowiązków zawodowych z rodzinnymi, tak by być dyspozycyjnymi i móc sprostać wymaganiom pracodawców. Kobiety obawiają się, że godziny otwarcia przedszkoli nie są dostosowane do godzin pracy rodziców. Wskazują, że pracownica, która musi odbierać dziecko do godziny szesnastej, ma opinię niedyspozycyjnej u swojego przełożonego.  A przecież podjęcie pracy po urodzeniu dziecka oznacza, że trzeba od nowa zapracować na swoją pozycję zawodową, zdobyć zaufanie pracodawcy i pokazać, że jest się dobrym pracownikiem,  a nawet lepszym niż przed ciążą.

Relacje kobiet pokazują, że pracodawcy przyjmując je do pracy pytają co będzie, jeśli dziecko się rozchoruje i czy  będzie miało zapewnioną opiekę.  Należy zaznaczyć, że posiadanie dziecka, czy też planowanie następnego - w opiniach badanych kobiet - może spowodować, że pracodawca przestanie inwestować w rozwój pracownicy. Zdaniem wielu kobiet pracodawcy patrzą na nie głównie przez pryzmat roli matki i problemów związanych z ich nieobecnością w pracy, z powodu choroby dziecka.

Jednak trudno jednoznacznie ocenić postawy pracodawców wobec kobiet-pracownic posiadających małe dzieci. Część firm pomaga godzić etat zawodowy i domowy, proponując elastyczne godziny pracy, pracę zdalną czy w niepełnym wymiarze czasu. Jednak tego typu rozwiązania nie są popularne w polskich firmach i należą raczej do rzadkości niż powszechnej praktyki. Stosowanie ich przez pracodawców w naszym kraju wymaga szerokich działań popularyzatorskich.

Gdzie są ojcowie?

Wzorzec kulturowy ról kobiecych i męskich wpływa na to, że kobiety niewspółmiernie częściej od mężczyzn biorą urlopy macierzyńskie, wychowawcze, a później także zwolnienia lekarskie na chorujące dziecko. Zdaniem uczestniczek badania, rola kobiety jako matki jest silnie połączona w świadomości otoczenia z rolą pracownika, natomiast w przypadku mężczyzn te dwie sfery życia nie przenikają się. Tym samym, pracodawcy nie interesują się, czy mężczyzna planuje bądź czy ma dzieci,  co zrobi, jak dziecko się rozchoruje i czy będzie miał je z kim zostawić.

Ponadto, kobiety są zdecydowanie bardziej obciążone wykonywaniem prac domowych, na które poświęcają więcej czasu od swoich mężów (którzy angażują się w nie raczej sporadycznie). Z jednej strony wynika to z samego przekonania kobiet, że to one lepiej i szybciej wykonają określone czynności niż ich partnerzy.  Z drugiej strony, prace domowe cieszą się wśród mężczyzn niskim prestiżem.  Szczególnie kobiety niepracujące zawodowo twierdzą, że ich praca traktowana jest jako lekka, niepowodująca zmęczenia i jest przez mężów bądź partnerów niedoceniana. Obok wykonywania obowiązków domowych, analizy pokazują również, że to kobiety więcej czasu przeznaczają na opiekę nad dziećmi.

Ojcowie w nikłym stopniu korzystają ze zwolnień lekarskich na opiekę nad swoim potomstwem, ponieważ stereotypowo jest to obowiązek matki. Niezaangażowanie mężczyzn w tym względzie wpływa na gorszą pozycję kobiet na rynku pracy. Niezmiernie istotne stają się więc działania propagujące angażowanie ojców w opiekę nad dziećmi, która obejmuje zarówno korzystanie z przysługujących im, jako pracownikom, uprawnień rodzicielskich (branie urlopów wychowawczych, zwolnień lekarskich na dziecko), jak  i wykonywanie codziennych czynności związanych z prowadzeniem domu.

Życie z grafikiem

Łączenie pracy zawodowej z życiem rodzinnym wymaga bardzo dobrej organizacji czasu, planowania zadań każdego dnia, podziału obowiązków pomiędzy wszystkich członków rodziny. Niezbędne jest również dopasowanie do siebie godzin pracy obojga rodziców, by na zmianę móc opiekować się dzieckiem.

Uczestniczki badania ustalają grafiki zadań, organizują swoją pracę tak, aby wszystkie sprawy zawodowe i domowe były realizowane na czas. Kobiety, które mają małe dzieci  ubolewają, że pracując na pełnym etacie, nie mają dla swoich pociech wystarczającej ilości czasu. Uważają, że przez to mają gorszy kontakt ze swoim dzieckiem. Podkreślają również, że chcąc dobrze spełniać się zarówno w roli matki, jak i  pracownicy, nie mają już czasu wolnego dla siebie, a o wolnych chwilach mówią, że są „ukradzione” dzieciom, partnerom lub pracy zawodowej.

O konstruktywnych rozwiązaniach dotyczących możliwości łączenia obowiązków domowych z zawodowymi, które ułatwiałyby kobietom powrót do pracy zawodowej można przeczytać w publikacji „Mama w pracy – społeczne uwarunkowania procesu powrotu kobiet na rynek pracy po przerwie związanej z wychowaniem dziecka” dostępnej od dnia 26 listopada 2009 r. na stronie internetowej: www.hrp.com.pl/mama_w_pracy

Julita Czernecka

Realizator badań - firma doradcza HRP – powstała w 2004 roku w Łodzi. Tworzy ją interdyscyplinarny zespół specjalistów ukierunkowany na profesjonalne działania doradcze w obszarze projektów współfinansowanych z Europejskiego Funduszu Społecznego. HRP współpracuje zarówno z klientami indywidualnymi, organizacjami pozarządowymi, jak i jednostkami samorządu terytorialnego. Oferta HRP obejmuje doradztwo przy tworzeniu i realizacji projektów badawczych, szkoleniowych i promocyjnych, a także badania ewaluacyjne i  specjalistyczne szkolenia z zakresu zarządzania projektami i równości szans na rynku pracy. Do 2009 roku zespół HRP stworzył, skonsultował i zarządzał blisko 70 projektami zleconymi przez klientów zewnętrznych i  zrealizował 14 projektów własnych. Więcej informacji o działalności HRP znajduje się na stronie www.hrp.com.pl.

Ogłoszenie płatne

 SłabyŚwietnyOcena ogólna: