Okres transformacji okazał się trudny nie tylko dla obywateli jako indywidualnych jednostek, ale także dla całych rodzin, które napotkały problemy adaptacyjne, społeczne czy też ekonomiczne. Wystarczy zauważyć, iż co trzecia polska rodzina lat 90 została dotknięta problemem bezrobocia, stając się tym samym jednym z klientów pomocy społecznej. Co więcej, w roku 1997 ponad 1,7 miliona Polaków żyło w ubogich rodzinach, natomiast co druga osoba zamieszkiwała gospodarstwo domowe, w którym poziom wydatków nie przekraczał minimum socjalnego. Pomimo, że upłynęło już kilka lat to sytuacja nadal nie należy do najlepszych. Marginalizacja, bieda, brak zatrudnienia, nierówne szanse, luki w systemie ekonomicznym – to wszystko sprawia, że nadal niezbędne są świadczenia pieniężne na rzecz rodziny.

Ustawodawca socjalny przewidział pomoc finansową dla rodzin które nie radzą sobie w polskich realiach ekonomicznych i społecznych. 28 listopada 2003 roku uchwalono ustawę o świadczeniach rodzinnych ( Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz.992 z późn.zm. ). Akt prawny wprowadził między innymi zmianę wysokości świadczeń co 3 lata, aby uniknąć sytuacji, w której są one zbyt niskie w porównaniu do  rzeczywistych potrzeb beneficjentów. Data najbliższej weryfikacji jest przewidziana na 1 listopada br. Wśród specjalistów związanych z dziedziną transferów socjalnych pojawiają się głosy, iż lepszym rozwiązaniem byłoby sporządzanie rocznych rejestrów progów dochodowych. Dzięki takiej metodzie, zdaniem niektórych, uniknęlibyśmy sytuacji, w której rodzina żyjąca poniżej minimum socjalnego nie uzyska pomocy ze względu na źle dobrany poziom kryterium dochodowego. W obliczu dość znacznego wzrostu kosztu utrzymania gospodarstwa domowego niezbędne jest podwyższenie kryterium uprawniającego do zasiłku. W przeciwnym wypadku ucierpi wiele osób, w znacznej mierze dzieci, które stanowią aż 3,26 mln uprawnionych.

Zasiłek rodzinny może zostać przyznany na dziecko przed 18 rokiem życia, zanim ukończy 21 lat, jeżeli kontynuuje ono proces edukacji w szkole oraz przed 24 urodzinami, gdy nadal się uczy, w szkole lub na uczelni . Jest również możliwe przyznanie świadczenia na dziecko do 24 roku życia w wypadku, gdy nadal uczęszcza do szkoły lub na studia wyższe i jednocześnie posiada orzeczenie o umiarkowanym, czy znacznym stopniu niepełnosprawności. Co istotne, jeżeli dziecko zostało dotknięte niepełnosprawnością w stopniu znacznym, czy umiarkowanym w okresie umożliwiającym uzyskanie zasiłku to rodzina ma prawo do świadczenia bez względu na wiek potomka.

Kryterium dochodowe, które uprawnia do świadczeń rodzinnych jest na poziomie 504 zł netto na osobę w rodzinie. W wypadku, gdy wychowuje się w niej niepełnosprawne potomstwo kryterium  sięga 583 zł. Wysokość zasiłku ustalana jest pomiędzy 1 czerwca a 31 maja następnego roku. Obecnie wynosi on: 48 zł na dziecko do 0- 5 lat, 64 zł na dziecko powyżej 6 – 18 lat, 68 zł na młodego człowieka  w wieku 19-24. Zgodnie z planami rządu od dnia 1 listopada 2009 roku zasiłek dla trzech powyżej wymienionych grup ma wzrosnąć kolejno do 68zł, 91 zł i 98zł. Świadczenie nie będzie mogło wynosić mniej niż 40% wartości „koszyka żywnościowego” dla każdej grupy wiekowej. Przykładowo, dla osób między 19 a 24 rokiem życia taki koszyk to suma 244,09zł.

Inne transfery socjalne mające na celu wspieranie funkcjonowania rodziny to  : zasiłek wychowawczy, zasiłki pielęgnacyjne, dodatek pielęgnacyjny, zasiłek porodowy, zasiłek opiekuńczy, stypendia socjalne, renta rodzinna, świadczenia dla kobiet w ciąży lub wychowujących dziecko oraz świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Są to jednak wszystko działania reagujące na zaistniałe problemy, a kluczem do polepszenia kondycji polskiej rodziny jest skuteczna i aktywna profilaktyka.

Anna Wroniszewska