Kozłek lekarski, znany również jako waleriana, należy do najczęściej stosowanych ziołowych środków uspokajających.

Kozłek lekarski - skład i działanie

Kozłek lekarski (Valeriana officinalis) zawiera między innymi triestry irydoidowe (walepotriaty), olejek eteryczny z kwasem izowalerianowym, a także kwas walerenowy i flawonoidy. Skład waleriany decyduje o jego działaniu uspokajającym, rozkurczowym oraz łagodnie moczopędnym i żółciopędnym.

Nazwa "waleriana" pochodzi z łaciny i oznacza "być zdrowym". Mówi się, że ma właściwości uspokajające i zwykle jest stosowana jako środek nasenny.

"Kolorowa dieta" David Heber, Susan Bowerman

Wygląd i występowanie kozłka lekarskiego

Kozłek lekarski jest rośliną wieloletnią z rodziny kozłkowatych, rosnącą głównie w Europie i Azji. W Polsce można go spotkać na terenie całego kraju na brzegach rzek, torfowiskach i podmokłych łąkach. Jest również uprawiany. W pierwszym roku z kłącza wyrastają jedynie przyziemne liście, dopiero w drugim roku pojawia się łodyga, która osiąga do 2 m wysokości i jest głęboko bruzdkowana. Liście są pierzaste, dolne przymocowane do łodygi za pomocą ogonka, górne bezogonkowe. Kozłek kwitnie od czerwca do sierpnia. Kwiaty są białe lub liliowobiałe, zebrane w baldachokształtne kwiatostany. Niewielkie nasiona zaopatrzone są najczęściej we włoski lotne.

Kozłek lekarski - surowiec leczniczy

Surowcem leczniczym jest kłącze kozłka lekarskiego, który wykopuje się jesienią lub wczesną wiosną. Korzeń myjemy, podsuszamy, kroimy i suszymy w temperaturze do 35°C. Zalecanej temperatury nie można przekraczać, gdyż prowadzi to do rozkładu cennych substancji zawartych w surowcu.

"Walerianę, nazywaną Valium XIX wieku, uznaje się na całym świecie za środek relaksujący ciało. W niedawno przeprowadzonych badaniach potwierdzono, że waleriana poprawia jakość snu i łagodzi bezsenność [1]. W przeciwieństwie do wielu leków dostępnych na receptę, waleriana nie uzależnia i nie ma negatywnych skutków ubocznych..."

"Menopauza bez leków" dr L. Ojeda

Zastosowanie wewnętrzne kozłka lekarskiego

Kozłek lekarski stosowany jest jako środek łagodnie uspokajający, zmniejszający napięcie nerwowe. Jest pomocny w stanach pobudzenia nerwowego i trudnościach w zasypianiu. Ponadto działa rozkurczowo na układ pokarmowy, przynosząc ulgę przy wzdęciach, kolkach jelitowych. Zwiększa wydzielanie żółci oraz soku żołądkowego, wspomagając leczenie kamicy żółciowej oraz pobudzając apetyt.

Napar z kozłka lekarskiego

Łyżkę surowca zalewamy szklanką wrzątku i parzymy pod przykryciem 20-25 minut. Pijemy ½ szklanki naparu 2 razy dziennie.

Macerat z kozłka lekarskiego

3 łyżki surowca zalewamy szklanką letniej wody i odstawiamy na 6-7 godzin. Odcedzamy macerat i pijemy 2-3 razy dziennie ½ szklanki.

Nalewka z kozłka lekarskiego

Pół szklanki suchego i rozdrobnionego kłącza kozłka lekarskiego zalewamy 400 ml wódki i odstawiamy na 2 tygodnie. Przefiltrowaną nalewkę stosujemy doustnie 2-3 razy dziennie po 5 ml.

Uwaga

Silniejsze działanie uspokajające wykazują „zimne” wyciągi z kozłka lekarskiego, czyli macerat i nalewka. Wysoka temperatura powoduje bowiem rozpad walepotriatów. Wyciągi „gorące” zalecane są w dolegliwościach układu pokarmowego.

Bezpieczeństwo stosowania kozłka lekarskiego

Pomimo, że nie stwierdzono skutków ubocznych spożywania wyciągów z kozłka, stosowanie u kobiet w ciąży i karmiących powinno być poprzedzone konsultacją lekarską.

Kozłek lekarski - preparaty

Kozłek lekarski jest składnikiem licznych preparatów uspokajających, m.in. Nervosanu, Nervosolu, Cardiosanu, Passispasminy, Kropli walerianowych.

"Leksykon zdrowia" Katarzyna Koźmin

Kozłek lekarski - przydatne linki:

• KOZŁEK LEKARSKI W ZABURZENIACH SNU

fot. Author Attribution License

Małgorzata Przybyłowicz

 SłabyŚwietnyOcena ogólna: